Eğer bir sure ezberi yapacaksak veya bir sınava hazırlanıyorsak ilk olarak gündemden biraz uzak durmamız ve zihnimizi boşaltmamız gerekiyor. Dolu olan bardağı dolduramayız.

Etkili bir öğrenme metodu olarak ezber, ilim kültürümüzde özel bir yere sahiptir. Tarihimiz boyunca bu mirası sırtlanan kurumlar sayesinde günümüzde de geleneksel ezber usulleri yaşatılmaktadır. Örneğin medreselerde “metin” denen bir uygulama vardır. Sabah namazından sonra tüm talebeler ezberleyecekleri metni alır ve metin salonunun çevresinde dönerek ellerindeki metni ezberlemeye çalışırlar. Bu etkili bir yöntemdir.

Ancak meseleye daha farklı bir açıdan bakmak istiyorum. Sizce sorun gerçekten ne? “Ezberleyemiyorum” mu, yoksa “çok unutkan ve dalgınım” mı?

Bana sorarsanız problem ezberde zorlanmak değil. Aksine zihnimizin yoğunluğundan veya unutkanlıktan kaynaklanan bir hafıza eksikliği. Günümüzde bu durumla çok fazla karşılaşır olduk. Çünkü bizimle alakası olan olmayan her habere, görsele ve bilgiye maruz kalıyoruz. Gerek sosyal medya aracılığıyla, gerek televizyondaki haber kanallarıyla… Bu fazlalıklar ezberlemek istediklerimizi yerleştirmek için kullanacağımız belleği tamamen dolduruyor. Dolayısıyla dalgınlığımız ve unutkanlığımız artmış oluyor. Eğer bir sure ezberi yapacaksak veya bir sınava hazırlanıyorsak ilk olarak gündemden biraz uzak durmamız ve zihnimizi boşaltmamız gerekiyor. Dolu olan bardağı dolduramayız.

Özellikle beynimizi haramlardan uzak tutmamız gerekir. Göz kalbin aynasıdır. Gördüğümüz şey kalbimize, kalbimiz de zihnimize etki eder. Bir görselin, haberin veya sesin etkisi belki günlerce zihnimizde yankılanabilir. Bu da dalgınlığımızı oldukça arttırır.

Dalgınlık ve unutkanlıkla nasıl başa çıkabiliriz?

Şimdi, söz konusu probleme biraz daha yoğunlaşalım. Dalgınlık ve unutkanlık… İlk olarak dalgınlığı çözmemiz gerekiyor. Şöyle ki ezber yapacağımız metnin ne anlattığını tam olarak idrak edememiş olabiliriz. Eğer metnin ifade ettiği anlamı anladığımız halde o metni ezberleyemiyorsak büyük bir problemle karşı karşıyayız demektir. İşte dalgınlık tam bu noktada karşımıza çıkar. Ne ezberlediğimizin farkında olmamak… Bu işimizi epey zorlaştıracak bir durum.

Dalgınlığımızı azaltacak yollardan biri “müzakere” denilen bir tür bilgi alışverişidir. Ezberleyeceğimiz metni anlayıp bir başkasına anlatmak, metnin zihnimize kazınmasını sağlayacaktır. Tek başımıza metni anlamaya çalışırken dikkatimizi toparlayamayabiliriz ancak metni bir başkasına anlatırken hiçbir yeri atlamayız. Çünkü karşımızdaki kişi bunu fark eder. Bize soru sorar. Bu durum da metni güçlü bir şekilde idrak etmemize yardımcı olacaktır. Ezber metninin anlamına ne kadar vâkıf olursak ezberi de o kadar kolay olur.

Gelelim ikinci meselemiz olan unutkanlığa… Söz gelimi metni anladık, ezber yaparken manasını da idrak ederek yaptık ancak ezberlediklerimizi çok çabuk unutuyoruz. Bunun sebebi yukarıda değindiğimiz artık bilgiler, görüntüler ve haberlerdir. Kısaca malayani işlerle meşguliyet diyebiliriz. Bu hususta İslam alimlerinin de değindiği noktalar vardır. Mesela Büyük alim Vekî‘ b. Cerrâh (rah.) hafızasının eksikliğinden şikâyet edenlere şöyle demiştir: “İlim, ilahi bir nurdur; Cenab-ı Allah, devamlı günahlara dalan kimseye nurunu lütfetmez.”

Ezberi kolaylaştıran yöntemler var mı?

Ezber etmeye mâni olan etkenleri zikrettikten sonra ezberi kolaylaştıracak uygulamalardan bahsedelim.

•İlk olarak ezberleyeceğimiz metni yatmadan önce ne ifade ettiğini düşünerek tekrar etmek. Daha sonra sabah kalktığımızda tekrar ettiğimiz metni yine manasını düşünerek ezbere okumaya çalışmak işimizi oldukça kolaylaştıracaktır.

•Ezberleme için en güzel vakit zihnimizin en boş olduğu seher vaktidir. Yani imsaktan 45 dakika kadar önce. Buna gücümüz yetmezse sabah namazından güneş doğana kadar olan süre de çok verimlidir.

•Bu süreçleri geçtikten sonra ezberlediklerimizin zihinde kalmasını etkileyen en önemli etken tekrardır. Ezber metnini sık sık tekrar etmemiz gerekir. Bu, ezberi sağlamlaştıracaktır. Tekrarın en önemli kısmı da gün içerisinde ezberlediğimiz metinleri kullanmaktır. Kur’an-ı Kerim ezberinden yola çıkarsak yeni ezberlediğimiz sureyi beş vakit namaz içerisinde okumamız ezberi sağlamlaştıracaktır. Bu tekrar birkaç hafta sürerse artık o sure tamamen zihnimizde yer edinecektir. Böyle bir ezber kolay kolay unutulmaz.