Denilmiştir ki hayatın anlamı Kur’an-ı Kerim’in, Kur’an’ın anlamı besmelenin, besmelenin anlamı da “be” harfinin içindedir.

İslam alimleri insanın bütün yapıp etmelerini fiil ve amel olmak üzere ikiye ayırır. Fiiller insanların ve diğer canlıların benzer şekildeki birtakım aksiyonlarıdır. Mesela yemek, içmek, çoğalmak, uyumak gibi pek çok fiil insanla diğer canlılar arasında benzer bir mahiyet taşır. Amel ise insanın iyi ya da kötü bir niyetle kasten gerçekleştirdiği işlerdir. Dolayısıyla amellerin salih olanları ve olmayanları vardır. Kişinin Allah rızası ekseninde gerçekleştirdiği, ahirette ebedî mutluluğu elde etmek için ortaya koyduğu ve varoluşunun anlam ve amacına katkı sağlayan bilinçli davranışlar amel-i salihtir.

Başka bir deyişle bir fiili amel yapan temel husus ihlas ve samimiyettir. Yani bir insan yemek, içmek, giyinmek, dinlenmek, çoğalmak ve uyumak gibi zorunlu bazı fiillerin öncesinde Cenab-ı Allah’ın rızasını hedeflediğinde bu fiiller birer amele dolayısıyla da ibadete dönüşmüş olur. Bu fiillerin öncesinde Allah’ın rızasını inşa eden en önemli unsur besmeledir. Besmele çekilerek yapılan sıradan bir iş biyolojik bir zorunluluğa dayanıyor olsa bile besmele, o fiili bir ibadete dönüştürür. Besmeleyle ilgili hatırda kalması gereken en önemli hakikatlerden birisi budur.

Besmeledeki be harfinin anlamları

Tefsir alimleri demişlerdir ki;

Besmelenin be’si üç manayı ifade eder. Besmelenin be’si ilkin ve özellikle “istiane” yani Allah Teâlâ’dan yardım talebi manasına gelir. Yani siz hangi işin öncesinde besmele çekmişseniz o işte başarılı olabilmeniz için Allah Teâlâ’dan yardım talep ediyorsunuz, demektir. Bir çaba ortaya koyarken Allah Teâlâ’ya dayanmak ve gerçek başarının ve bereketin O’nun yardımı sayesinde olduğunu bilmek özelde Peygamber Efendimiz’in (s.a.v), genelde de bütün peygamberlerin değişmez düsturudur. Bundan dolayı Kur’an-ı Kerim’de mealen Hz. Şuayb’ın (a.s) şöyle söylediği bildirilir: “Başarım ancak Allah’ın yardımı iledir. Ben sadece O’na tevekkül ettim ve sadece O’na yöneliyorum.” (Hûd, 88) Yani bir işin öncesinde çekilen besmele o işin hayırla tamamlanması konusunda Cenab-ı Allah’tan bir istimdat, bir yardım dilemedir.

Besmelenin be’si bir de “maiyyet” anlamına gelir. Maiyyet “beraberlik” demektir. Bir insan yaptığı işten önce besmele çektiğinde Allah Teâlâ’nın kendisiyle birlikte olduğunu kendisine telkin eder; bu da insanda farkındalık oluşturur. Besmele Cenab-ı Allah’ın bize şah damarımızdan bile daha yakın olduğunu yeniden fark ettirir. Besmele bize Allah Teâlâ’nın maddi ve manevi, ruhi ve bedenî, görünen ve görünmeyen her türlü amelimize vâkıf olduğunu öğütler.

Besmelenin be’sinin ifade ettiği bir mana da “hilafet”tir. Yani insan yeryüzüne Allah Teâlâ’nın halifesi olarak gönderilmiştir. Cenab-ı Allah, insanı maddi ve manevi bakımdan bu yeryüzünü kendi zat-ı kibriyâsı adına mamur kılması için dünyaya göndermiştir. İnsan halife-i rû-yi zemindir. Bu görev imtihan hayatında insanın asla unutmaması gereken en büyük gerçeklerden biridir. Hayırlı her işin öncesinde çekilen besmele, insanın yaptığı işi Cenab-ı Allah’ın adına, O’nun namına yaptığını ve insanın; ortaya koyduğu her amelinde bu görevin, dünyaya gönderiliş gayesinin ve onu bu dünyaya gönderen Yüce Yaratıcısının farkında olduğunu gösterir.

Kur'an-ı Kerim okumaya başlayacak bir müslümanın, euzü besmele çektiğinde iki kere “be” harfiyle karşılaştığını görüyoruz. Bunların ilki istiazenin be’sidir. Bu, şeytan da dahil olmak üzere içinde dünyanın, nefsin, heva ve hevesin her türlü süfliyatının bulunduğu, Allah’ın rızasına aykırı her şeyden yani masivadan Allah Teâlâ’ya, O’nun rızasına doğru bir hareketi ifade eder. Bu, Allah’ın gayrısından Yüce Allah’a sığınmak demektir. Besmelenin be’si ise Allah’tan, başka bir ifadeyle marifetullahtan bütün varlığa, hayatın tamamına doğru Allah rızasını merkeze alarak ortaya konulan bir eylemi bildirir.

Hülasa, Kur’an, hayatı ve cemi cümle varlığı anlamlandırır. Hayatın anlamı ancak Kur’an ile idrak edilebilir. Onun için denmiştir ki hayatın anlamı Kur’an’ın içindedir. Kur’an’ın anlamı da besmelenin, besmelenin anlamı da “be” harfinin, “be” harfinin anlamı da altındaki noktanın içinde gizlidir. Dolayısıyla bir müslüman besmele çekerek Kur’an okumaya başladığında noktadan harfe, harften kelimeye, kelimeden ayete, ayetten sureye, sureden kitaba, kitaptan hayata doğru yol alan bir akışın içinde bulacaktır kendini.